Nhà vườn ở xã Tây Phương là những khuôn viên rộng trong làng Hương Ngải, Lam Sơn, Phùng Xá, Thạch Xá cũ hay trên các gò đất ong thấp, nơi ngôi nhà nép giữa cây ăn quả và bóng tre.

Cảnh quan đồi xen ruộng, lại gần một ngôi chùa cổ, khiến nhiều người ở phố tìm về đây.

Khuôn viên thường vài trăm tới hơn nghìn mét vuông. Ngôi nhà chiếm một góc, còn lại là sân, lối đi, vườn bưởi, vườn nhãn, đôi khi có ao nhỏ và giếng. Có vườn bằng phẳng ven ruộng, có vườn dựng trên sườn đồi.

Người ở nội đô cần chốn nghỉ cuối tuần cách thành phố khoảng bốn mươi cây số. Gia đình làm việc ở khu công nghệ cao gần đó muốn chỗ ở rộng cho con. Người lớn tuổi muốn sống chậm giữa cây cỏ. Mỗi nhóm chọn vườn bằng những tiêu chí khác nhau.

Sổ của nhà vườn hầu như luôn ghi hai loại: một phần đất ở, phần lớn là đất trồng cây lâu năm hoặc hằng năm. Ngôi nhà chỉ hợp lệ khi nằm trên phần đất ở. Nhà đã dựng lấn ra phần vườn cần hỏi khả năng được công nhận.

Trong buổi đi xem, hãy:

  • đi hết đường ranh, xem đã có tường hay chỉ là hàng cây;
  • đo lối vào, thử xem ô tô có tới được cổng;
  • hỏi nguồn nước tưới và nước ăn uống;
  • nhìn độ dốc và hướng nước mưa chảy.

Gò cao thoáng gió, ít ngập, cây lâu năm bám rễ chắc. Đổi lại, mặt đất dốc phải kè bậc, làm lối đi, nước giếng có khi sâu. Hỏi gia chủ giếng khoan sâu bao nhiêu mét, mùa khô có cạn không.

Vườn thấp ven đồng bằng phẳng, dễ trồng rau, dễ làm ao. Nhưng mưa dài ngày có thể đọng nước, nền nhà cần cao hơn mặt ruộng. Lối vào đôi khi là đường bờ, cần xem đã được bê tông hóa chưa.

Những gốc cây đang ra quả, khóm tre, hàng cau, tán cây già giúp người mua có ngay một khu vườn sống được. Thống nhất trước với gia chủ cây nào giữ, cây nào chặt. Cây to sát nhà cần xem rễ có làm nứt nền không.

Nhiều nhà vườn ở xã Tây Phương là nhà ngói ba gian, có căn tường đá ong, có căn đã xây mái bằng. Ở xã Tây Phương, khi xem loại nhà này cần soi kỹ mái, xà, tường, điện. Muốn dỡ đi làm lại thì cần giấy phép của xã.

Những khu vườn sát chân núi Câu Lậu có thể nằm trong phạm vi bảo vệ của di tích quốc gia đặc biệt. Ở đó, chiều cao và kiểu nhà bị kiểm soát. Hỏi rõ tại xã trước khi lên ý tưởng xây mới.

Sổ nhà vườn thường cấp từ lâu, sơ đồ vẽ tay, ghi huyện Thạch Thất hoặc Quốc Oai. Đo lại hiện trạng sẽ cho thấy ngay phần chênh lệch. Phần dôi ra cần xác minh nguồn gốc trước khi tính vào giao dịch.

Vườn nằm sâu trong làng có khi chỉ có lối mòn qua đất hàng xóm. Con đường ấy cần được ghi trên bản đồ của xã, hoặc ít nhất có giấy cam kết của chủ đất bên cạnh. Mời các hộ sát bên ký xác nhận khi đo đạc.

Muốn thêm đất ở, chủ đất nộp đơn xin chuyển mục đích. Đơn chỉ được duyệt khi khớp với quy hoạch đã phê duyệt, và người xin phải nộp tiền sử dụng đất.

Người mua ở phố không về được hằng ngày. Cây cần tưới, cỏ cần phát, nhà cần người trông. Nhiều gia chủ thỏa thuận với một gia đình trong làng chăm hộ, trả công hằng tháng.

Hợp đồng chuyển nhượng phải ghi rõ diện tích từng loại đất. Sau công chứng là bước kê khai thuế phí và đăng ký biến động. Mỗi khoản trả tiền nên đi qua tài khoản ngân hàng.

Cùng gia chủ đi lại một vòng mốc ranh, đếm lại cây lớn, kiểm tra công trình phụ. Chép số điện nước, nhận sổ gốc, nhận chìa khóa cổng.

Sống trong vườn rộng thì yên, nhưng chợ, trạm y tế, hiệu thuốc có khi cách vài cây số. Với người lớn tuổi, nên chọn khu vườn ở xã Tây Phương có đường bê tông ra trục chính, để khi cần đi khám bệnh không mất nhiều thời gian.

Mùa hè, tán cây giúp ngôi nhà mát hơn hẳn nhà phố. Mùa mưa, cỏ mọc nhanh, muỗi nhiều, lối đi đất dễ trơn. Lát gạch lối chính, khơi rãnh quanh nhà, phát cỏ định kỳ là những việc nên tính ngay từ đầu.

Ở xã Tây Phương, các khu nhà vườn đang tìm chủ mới được đăng tại Phòng Giao Dịch Bất Động Sản Tây Phương, cùng với mục nhà ở dành cho Hà Nội.

Mỗi khu vườn tìm thấy trên Phòng Giao Dịch Bất Động Sản Tây Phương đáng một chuyến đi thật, nên chọn một hôm khô ráo và một hôm vừa mưa xong.