Nhà riêng ở xã Ba Vì phần lớn là nhà do chính chủ tự xây, mỗi căn một kiểu. Có căn hai tầng mặt đường liên xã, có căn mái bằng nằm khuất trong thôn với khoảnh sân lát gạch. Những ghi chép sau giúp việc xem nhà bớt bỡ ngỡ.

Nhà ở dày nhất quanh thôn Lặt, nơi đặt trụ sở xã, và dọc trục đường đi Khánh Thượng. Phía xã Ba Vì cũ dân cư rất thưa, chỉ 2.496 người trên 25,72 km², nên nhà riêng ở đó thường đứng riêng lẻ giữa vườn đồi.

  • nhà ống hai tầng, tầng dưới để xe, bán hàng nhỏ;
  • nhà mái bằng một tầng có tum cầu thang;
  • nhà hai tầng mái thái lợp ngói đỏ, có ban công;
  • nhà sàn gỗ hoặc nhà lai sàn của bà con dân tộc ở sườn núi.

Nhà ở chân núi chịu ẩm và gió mạnh hơn đồng bằng. Mái phải neo chắc, cửa sổ kín. Tường phía giáp đồi dễ thấm do nước ngầm. Khi xem nhà, đặt tay lên chân tường phía sau để cảm nhận độ ẩm.

Nhìn kỹ vết nứt dọc cột, dầm, nhất là ở góc cửa. Nhà xây trên nền đồi đắp có thể lún lệch. Trèo lên mái bằng kiểm tra lớp láng, các cửa thu nước mưa. Hỏi chủ nhà năm xây, ai là thợ chính.

Căn nằm dưới chân dốc cần xem rãnh thu nước sau nhà. Bờ đất cao sát tường là điều đáng lo khi mưa dồn. Nếu có tường kè đá, xem có lỗ thoát nước và vết phình hay chưa.

Nhiều nhà ở xã Ba Vì có đất trên sổ nhưng chưa ghi tài sản gắn liền. Điều này vẫn giao dịch được, song nên bổ sung sau để dễ thế chấp. Đối chiếu kích thước thửa trên sổ với thực tế bằng thước dây.

Do một phần Minh Quang đã sang xã Bất Bạt, cần chắc chắn căn nhà thuộc xã Ba Vì mới. Hỏi thẳng cán bộ địa chính ở trụ sở thôn Lặt để tránh nhầm khi làm thủ tục sang tên.

Xem lối vào rộng bao nhiêu, ô tô có vào tận sân không. Đường bê tông thôn thường hẹp, có đoạn dốc gắt. Gia đình hay chở hàng nông sản nên ưu tiên căn có sân quay đầu xe.

Nhiều hộ dùng giếng khoan hoặc nước suối dẫn về. Nhờ người bán bật vòi cho xem màu nước, mùi nước. Hỏi có bể lọc, có bao giờ cạn vào mùa khô. Mẫu nước nên được gửi đi xét nghiệm.

Căn nhìn về phía núi Tản cho cảnh đẹp, nhưng hướng tây chiều nắng gắt. Cân nhắc rèm, mái hiên, cây che. Căn quay hướng nam hoặc đông nam thường mát, đón gió tốt quanh năm.

Thôn ở xã Ba Vì gắn bó, ai về cũng được hỏi han. Dành chút thời gian trò chuyện với nhà bên cạnh để biết chuyện ranh giới, lối đi chung, tiếng ồn. Những điều đó sổ sách không ghi.

Gia đình có con nhỏ nên đo quãng từ nhà tới trường gần nhất của từng cấp học. Chợ và trạm y tế ở khu Minh Quang tiện hơn các thôn xa. Người cao tuổi cần đường ra trạm y tế bằng phẳng.

Hỏi rõ món nào để lại: tủ bếp, giường, điều hòa, bình nóng lạnh. Ghi danh sách vào phụ lục hợp đồng. Thiết bị cũ nên bật thử ngay khi xem để tránh tranh cãi lúc bàn giao.

Nhà đã ở lâu thường cần sơn lại, thay ống nước, đi lại điện. Mời thợ địa phương đến báo giá trước khi chốt. Có số liệu cụ thể thì việc mặc cả với người bán cũng rõ ràng hơn.

Văn bản mua bán có chứng thực của phòng công chứng xong, phía mua nộp bộ giấy tại trụ sở xã ở thôn Lặt, kèm sổ gốc, bản sao giấy tờ tùy thân và tờ khai thuế.

Ở Khánh Thượng, đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống khá đông. Một số nhà sàn gỗ được giữ lại, số khác đã xây gạch nhưng vẫn giữ gian thờ và bếp lửa. Người mua nên tôn trọng nếp nhà cũ, hỏi kỹ gia chủ về phong tục khi nhận bàn giao.

Đầu xuân, nhà ở chân núi Tản ẩm nhiều, sàn gạch đọng nước, tường lên mốc. Mùa mưa thì gió giật, mưa xiên vào hiên. Hỏi gia chủ đã chống thấm, nâng nền hay lắp mái che chưa. Những việc này quyết định độ bền của căn nhà.

Căn nhà riêng nào ở Minh Quang hay Khánh Thượng đang cần chủ mới đều có thể tra ở Phòng Giao Dịch Bất Động Sản Ba Vì; thêm phương án khác thì xem nhà ở.

Lựa ra ba bốn căn trong Phòng Giao Dịch Bất Động Sản Ba Vì, hẹn gia chủ đi xem vào hôm nắng ráo để nhìn rõ mái, tường.