Đền Măng Sơn, còn gọi là Nam Cung, là ngôi đền cổ thờ Tam vị Đức Thánh Tản trên khu đồi cao giữa làng Sơn Đông, nay thuộc xã Đoài Phương. Cùng với đình Sơn Trung và đình Sơn Đông, đền tạo thành một cụm di tích tín ngưỡng chung của địa phương.
Bài viết mô tả khu vực quanh đền và những điểm cần chú ý khi tìm nhà ở đây.
Ngôi đền từ thế kỷ 17
Đền được khởi dựng từ đầu thế kỷ 17. Kiến trúc gồm nghi môn, đại bái, hậu cung, tả mạc, hữu mạc. Long ngai, bài vị, kiệu bành chạm hoa văn tinh xảo; hoành phi, câu đối, bát hương, đôi nghè tứ linh có từ thế kỷ 17; bia đá bốn mặt khắc chữ Hán năm 1746.
Hai ngôi đình đi cùng
Đình Sơn Đông và đình Sơn Trung mang phong cách kiến trúc cuối thời Nguyễn. Trải qua nhiều lần trùng tu, hai đình vẫn giữ được kết cấu và hoa văn trang trí của nửa đầu thế kỷ 20, góp phần làm nên quần thể di tích của làng.
Các mốc công nhận
- năm 1997: tỉnh Hà Tây cấp bằng công nhận di tích lịch sử văn hóa;
- ngày 15/4/2022: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích quốc gia;
- năm 2026: cụm di tích là trọng tâm của Năm Du lịch Đoài Phương.
Hội rước mùng 7 tháng Giêng
Từ năm 1993, cứ ngày mùng 7 tháng Giêng hằng năm, địa phương lại mở hội rước Tam vị Đức Thánh đi du ngoại. Xưa kia, đây là hội chung của năm xã trong tổng Tường Phiêu gồm Sơn Đông, Sơn Trung, Tường Phiêu, Trạch Lôi, Thuần Mỹ.
Khu Sơn Đông cũ
Sơn Đông là phần đông dân nhất của xã Đoài Phương, 16.451 người trên 20,23 km². Làng quây quần quanh đồi đền, nhà sát nhau trong các ngõ nhỏ. Không xa là chùa Khai Nguyên, một điểm hành hương lớn của vùng.
Nhà quanh đồi đền
Nhà ở đây có nhà ống hai, ba tầng trên đường làng chính, nhà cấp 4 có sân trong ngõ và một số nhà dựng trên sườn đồi. Nhiều hộ đã sống nhiều đời, gắn bó với lễ hội và việc trông nom di tích.
Vùng bảo vệ di tích quốc gia
Với di tích hạng quốc gia, phạm vi bảo vệ đã được khoanh và cắm mốc. Trong đó, xây dựng mới bị kiểm soát chặt về chiều cao, mật độ, hình thức. Người mua thửa sát đồi đền cần hỏi xã Đoài Phương xem thửa nằm trong hay ngoài vùng này.
Không khí ngày hội
Mùng 7 tháng Giêng là ngày đông nhất, đoàn rước đi qua đường làng, khách thập phương đổ về. Nhà trên tuyến rước có thể bị hạn chế ra vào trong vài giờ. Đổi lại, cư dân được sống giữa không khí lễ hội đậm chất xứ Đoài.
Lượng khách du lịch
Xã đang xây dựng tuyến tham quan nối đền Măng Sơn với chùa Khai Nguyên, làng nghề và vùng Đồng Mô. Khi khách tăng, nhà gần đền có thể mở quán nước, bán đồ lễ, đặc sản. Hỏi xã về quy định bày bán để không lấn lối đi chung.
Đường vào và chỗ đỗ xe
Đường lên đồi đền và các ngõ quanh đó không rộng. Ngày lễ, xe khách đỗ dọc đường làng. Nhà trong ngõ sâu yên hơn nhưng cần kiểm tra lối cho xe cứu hỏa, xe cấp cứu khi cần.
Nền đất sườn đồi
Nhà gần đền có thể dựng trên nền dốc. Xem tường kè, rãnh nước mưa, độ lún của sân. Mưa lớn, nước từ trên đồi chảy xuống cần có đường thoát, tránh tràn vào nhà.
Giấy tờ đất gần di tích
Đất quanh đền có phần là đất công, đất của di tích. Kiểm tra sổ của bên bán ghi rõ ranh giới, không lấn vào khuôn viên đền, đình. Thửa có tranh chấp với khu di tích thì không nên mua.
Sống cùng nếp làng
Người mới về nên tìm hiểu lệ làng, cách đóng góp cho lễ hội, những ngày kiêng kỵ. Tham gia các buổi dọn dẹp, chuẩn bị hội giúp hòa nhập nhanh và được hàng xóm quý mến.
Sửa nhà hài hòa cảnh quan
Mặt tiền nhìn về đền nên chọn màu sơn nhã, mái dốc lợp ngói nếu được. Tránh xây cao che khuất tầm nhìn tới di tích. Xin ý kiến xã Đoài Phương trước khi khởi công để tránh phải sửa đổi sau.
Tản Viên Sơn Thánh trong đời sống làng
Tản Viên Sơn Thánh đứng đầu bộ tứ bất tử trong tín ngưỡng dân gian Việt. Người làng Sơn Đông coi việc giữ đền là bổn phận chung. Các gia đình quanh đồi đền thường góp công, góp của mỗi dịp tu sửa, tạo nên sự gắn kết bền chặt giữa các hộ.
Chọn khoảng cách hợp lý
Nhà cách đền vài trăm mét vừa đi bộ được tới hội, vừa tránh phần lớn tiếng ồn. Nhà sát chân đồi thuận buôn bán ngày lễ. Bàn với gia đình xem điều gì quan trọng hơn trước khi khoanh vùng tìm nhà ở xã Đoài Phương.
Tìm nhà gần đền Măng Sơn xã Đoài Phương
Nhà quanh đền Măng Sơn, xã Đoài Phương góp mặt trên Phòng Giao Dịch Bất Động Sản Đoài Phương; để có thêm phương án ở các làng khác, ghé chuyên mục nhà ở.
Xem lướt các tin quanh đồi đền trên Phòng Giao Dịch Bất Động Sản Đoài Phương, rồi về làng Sơn Đông đúng mùng 7 tháng Giêng để cảm nhận ngày hội.